Anorexia

In de mini-docs ‘Eetstoornissen: maskers af’ zien we portretten van vrouwen voor wie eten een obsessie is. In de eerste mini-doc volgen we Sanne (29). Zij kampt al ruim veertien jaar met een eetstoornis.

TW: Dit interview bevat onderwerpen zoals zelfbeschadiging, suïcidale gedachten, depressie.
Lees dit alleen als je je hier emotioneel klaar voor voelt. Dat kan heftig zijn. Hulp nodig? Kijk op 113.nl.

Eva is 20 en worstelt al jaren met mentale problemen, vooral met een depressie. “Het is de laatste jaren iets verminderd,” vertelt ze, “maar ik merk er nog steeds veel van.”In de zwaarste periode sneed ze zichzelf regelmatig. Ze praatte er met niemand over. “Ik voelde me heel alleen, omdat ik dacht dat ik de enige was die hiermee te maken had.”

Eva (20): “Hulp vragen voelt eng, maar het kan je leven echt lichter maken” 

Eva is 20 jaar en vertelt haar verhaal in de hoop dat anderen zich erin herkennen en misschien net iets eerder durven te praten. Hulp vragen is moeilijk, weet ze nu. Maar zwijgen kan soms nog zwaarder zijn. 

Toen Eva 11 jaar was, kreeg ze anorexia. Wat begon als controle over eten, groeide langzaam uit tot een allesoverheersende manier van leven. Haar dagen draaiden steeds meer om regels, angst en het verbergen van wat er echt speelde. Ze kwam in aanraking met hulpverlening, maar herstel lukte toen nog niet. “Je kunt niet half herstellen, niemand kan het je opleggen.” zegt Eva nu. “Maar dat besef heb je pas als je er zelf klaar voor bent. Je moet het echt zelf willen, alleen dan accepteer je hulp.” 

Wat Eva ook aangeeft is dat de hulpverlening en haar omgeving alleen maar de nadruk leggen op dat het slecht ging. Er was geen ruimte of vraag naar dingen die wel goed gingen of ruimte voor hobby’s. Als meer aandacht naar het positieve gaat dan haal je ook even de aandacht van anorexia af. Want daar ben je zelf toch al dag en nacht mee bezig. 

Eva ging op zoek naar meiden die ook eetstoornissen hadden. Ze kwam terecht bij online groepen waar ze in gesprek ging met andere meiden. Ze zocht herkenning, begrip en een plek waar ze zich gezien voelde. In eerste instantie leek ze die daar te vinden. Maar al snel merkte ze dat deze groepen haar eetstoornis juist versterkten. Het ongezonde gedrag werd genormaliseerd en aangemoedigd, waardoor afstand nemen steeds moeilijker werd. 

“Mannen die zich voordeden als coach of mentor.” 

Wat Eva toen niet kon overzien, is dat zich in die groepen ook volwassenen bevonden met verkeerde bedoelingen. Mannen die zich voordeden als coach of mentor, die deden alsof ze haar wilden helpen en begeleiden. Ze speelden bewust in op haar kwetsbaarheid, gaven ‘advies’ en bouwden langzaam vertrouwen op. “Ik was jong, ziek en zocht houvast,” vertelt Eva. “Pas veel later snapte ik dat dit niet ging om helpen, maar om controle en manipulatie.” 

Tegelijkertijd begon Eva steeds meer te liegen. Over haar eten, over hoe het echt met haar ging, over het online contact. Dat liegen was geen bewuste keuze meer, maar werd een automatisme. “Ik was al zo lang dingen aan het verbergen, dat eerlijk zijn bijna niet meer lukte,” zegt ze. “Liegen voelde veiliger dan de waarheid vertellen.” De eetstoornis vroeg om geheimen, en die geheimen werden een gewoonte. 

Dat maakte hulp vragen steeds lastiger. Het is heel moeilijk om iemand te helpen die enorm zijn best doet om het te verbergen. “Soms zei ik wel eens dat het niet goed ging, maar dan kreeg ik een antwoord terug waar ik niets aan had. Mensen zeiden dan, je hebt gisteren toch een boterham gegeten? Maar het gaat niet om gisteren, het gaat om vandaag, om hoe ik me nu voel en wat ik nu nodig heb.”  

“De gedachtes van vandaag, zijn niet die van gisteren.”

Uiteindelijk durfde Eva voorzichtig iets te delen met een vriendin. Die luisterde zonder te oordelen of te duwen. Dat moment betekende niet dat alles ineens beter werd, maar het was wel een eerste stap naar open staan voor hulp. “Je verhaal vertellen zonder dat de ander een oordeel heeft is heel belangrijk,” zegt ze.

Op haar achttiende ging Eva naar een kliniek. Hier werd ze goed geholpen. Het ging inmiddels al veel verder dan alleen hulp voor anorexia, door alle ervaringen waren er ook depressies en trauma’s en problemen met automotulatie bij gekomen die verwerkt moesten worden.  

Wat haar helpt, is het besef dat hulp vragen niet één vast pad kent. Het kan beginnen met een appje, een anoniem gesprek of één persoon die weet wat er speelt. “Voor veel jongeren is anoniem hulp zoeken een veilige eerste stap,” zegt Eva. “Zeker omdat je bang bent voor een oordeel van de ander.” 

“Je liegt omdat je niet meer weet hoe je veilig eerlijk kunt zijn.” 

Eva hoopt dat volwassenen en professionals beter begrijpen hoe complex dit soort situaties zijn. Dat liegen geen onwil is, maar vaak een signaal van hoe vast iemand zit. “Je liegt niet omdat je niet geholpen wilt worden,” zegt ze. “Je liegt omdat je niet meer weet hoe je veilig eerlijk kunt zijn.” Je bang bent om het enige kwijt te raken wat je je goed laat voelen en afleid van trauma’s en negatieve gedachten. Het voelt alsof hulpverlening een stukje van jou wil afpakken. 

Aan jongeren die nu worstelen, wil Eva dit meegeven: 
“Je hoeft dit niet alleen te doen. Ook al voelt praten eng of onmogelijk, er is altijd een manier die bij jou past. Eén iemand die weet wat er speelt, kan al genoeg zijn om het verschil te maken.” 

Hulp nodig? Je hoeft het niet alleen te doen 
Misschien herken je jezelf in (delen van) Eva’s verhaal. Of merk je dat het iets bij je losmaakt. Wat het ook is: je hoeft er niet alleen mee rond te blijven lopen. Hulp vragen mag. Ook voor jou. 

TW: Dit interview bevat onderwerpen zoals eetstoornissen en depressie.
Sommige stukken kunnen confronterend zijn. Lees met zorg voor jezelf. Hulp nodig? Kijk op 113.nl.

Lien is 25 en groeide op in een gezin waar emoties ingewikkeld waren. Haar vader was emotioneel afwezig, haar moeder juist erg aanwezig. Daardoor leerde ze niet hoe ze haar eigen gevoelens kon reguleren of begrijpen.

“Ik heb thuis nooit geleerd hoe ik mijn emoties een plek moest geven.” Haar depressieve klachten begonnen al rond haar achtste of negende. In haar tienerjaren ging ze daar op manieren mee om die haar verder van zichzelf verwijderden. Wat begon als somberheid, mondde uiteindelijk uit in anorexia nervosa en later een diagnose borderline persoonlijkheidsstoornis.

Als kind en tiener voelde ze zich vaak eenzaam en verloren. “Ik wist niet waar al die negatieve emoties vandaan kwamen. Ik voelde me een aansteller.” Dat gevoel zorgde ervoor dat ze zich steeds verder isoleerde en zich daardoor alleen maar slechter ging voelen.

Er was één lichtpuntje: haar kleine zusje. “Als zij bij mij op mijn kamer zat, voelde ik me altijd lichter. Zij was echt opluchting en liefde voor mij.”

“Het voelde veilig, ook al maakte het me kapot.”
Rond haar negentiende was haar eetstoornis op zijn heftigst. Ze lag veel in bed of was obsessief aan het sporten. Ze was ondervoed en uitgeput. Haar ouders zagen haar worstelen, maar grepen niet hard in. “Het voelde alsof het ze niets kon schelen dat ik mezelf uithongerde.”

Die gedachte was pijnlijk en giftig. “Daardoor voelde ik nog meer alsof ik het verdiende.”

Online zocht ze bevestiging. Ze deed quizjes om te kijken of ze zich niet aanstelde en zocht eindeloos naar symptomen. Als ze bepaalde symptomen nog niet had, wilde ze die eerst ervaren voordat ze hulp zou zoeken.

Ze beschrijft haar eetstoornis als een haat-liefdeverhouding. “Ik kon mezelf haten omdat ik niet ‘normaal’ deed. Maar ik was ook bang dat niemand me ooit zo goed zou begrijpen als mijn anorexia dat deed. Het voelde veilig.”

Hulp vragen was ingewikkeld. Schaamte speelde mee, maar ook de lange wachtlijsten. “Als ik zes maanden moest wachten, dacht ik: dan heb ik er tegen die tijd vast geen last meer van. Of dan ben ik er misschien niet meer.”

“Niemand kon mij uit die put halen behalve ikzelf.”
Wat haar uiteindelijk echt hielp, was een harde confrontatie in therapie. Ze werd gewezen op haar eigen verantwoordelijkheid. Dat ze, zonder het zo te zien in een slachtofferrol zat.

“Ik schaamde me enorm. Maar het was ook het moment waarop ik begon te zien dat niemand mij kon redden behalve ikzelf.”

Een zin van een mentor zal ze nooit vergeten: “Ik ben zo trots op jou. Je hebt gevochten. Je hebt jezelf gered.”

Dat iemand haar volledig had gezien, ook haar donkerste kanten en toch trots was, betekende alles.

In diezelfde periode ontdekte ze iets anders over zichzelf: hoe bang ze eigenlijk was om te falen. “Ik heb geleerd dat ik doodsbang ben om te falen, zelfs in therapie. Ik wilde laten zien dat ik een functionerend en slim persoon was. Terwijl ik dat op dat moment helemaal niet was.” Ze was bang om haar emoties verkeerd uit te spreken. Bang om therapie ‘verkeerd’ te doen. Bang om tijd en geld te verspillen. Bang om zichzelf teleur te stellen. “Ik was echt voor bizar veel dingen bang.”

Pas drie jaar geleden ontdekte ze hoe weinig ruimte er voor emoties was geweest in haar leven. Tot haar 22e wist ze niet hoe woede voelde. “Ik was altijd leeg en moe geweest. Het is best eng om voor het eerst echt boos te worden als je volwassen bent.”

Wat haar helpt, is geduld. Dat vond ze bij haar partner, die naast haar komt zitten en vraagt wat ze nodig heeft. En soms helpt iets kleins, zoals een foto van haar jongere zelf. “Als ik wil terugvallen, probeer ik haar te geven wat ze nooit heeft gekregen.”

Wat Lien wil meegeven:
“Het gaat tijd kosten. Ongelofelijk veel tijd.” Patronen die je jarenlang hebt opgebouwd, breek je niet in een paar weken af.

Over mentale klachten bij jongeren zegt ze: “Vroeger droeg niemand een bril. Niet omdat mensen geen slecht zicht hadden, maar omdat er nog geen hulpmiddel was. Nu heeft bijna iedereen er één. Zo zie ik mentale klachten ook. Ze waren er altijd al, we hebben nu alleen meer woorden en kennis.”

Dat iets minder zichtbaar is, betekent niet dat het minder echt is. Alleen omdat je het verband niet ziet, betekent niet dat het er niet is.