(Online) pesten

TW: Dit verhaal gaat over seksueel geweld, pesten en mentale klachten. Sommige onderdelen kunnen confronterend zijn. Lees alleen verder als dat goed voelt. Hulp nodig? Kijk op 113.nl. of op Centrum Seksueel Geweld

Dilana is 21 jaar en kijkt terug op een periode waarin meerdere ingrijpende gebeurtenissen samenkwamen. Ze werd vroeger gepest op school, kreeg te maken met seksueel geweld. Ze had daarnaast moeilijke ervaringen binnen haar familie. Alles bij elkaar zorgde ervoor dat haar mentale gezondheid steeds verder achteruitging.

“Ik voelde me helemaal niet fijn in mijn vel,” vertelt ze. “Ik durfde niet naar buiten, durfde geen contact te maken met mensen. Het was zelfs zo erg dat ik niet eens alleen naar de winkel durfde.” De nachten waren voor haar het zwaarst. Overdag lukte het soms nog om afleiding te vinden, maar zodra het stil werd, kwamen de herinneringen terug. “Dan maakte ik alles opnieuw mee in mijn hoofd.” Daardoor sliep ze nauwelijks en voelde ze zich steeds uitgeputter.

“Ik schaamde me, dus ik zei bijna niets.”
Hoewel Dilana wist waar ze hulp kon vinden, vond ze het moeilijk om die stap te zetten. Niet omdat er geen mensen waren die wilden helpen, maar omdat schaamte haar tegenhield.

“Er waren genoeg mensen die me konden helpen, maar ik durfde er bijna niets over te zeggen.” Dilana denkt dat veel jongeren dat herkennen. Angst om niet geloofd te worden of niet serieus genomen te worden kan een grote drempel vormen. Ze probeerde te praten met familie en vrienden, al kostte dat veel moed. Aan de buitenkant was niet altijd zichtbaar hoe slecht het ging. “Ik denk dat mensen signalen hadden kunnen zien, maar ik kon het best goed wegstoppen.”

Wat uiteindelijk wel hielp, was dat mensen echt luisterden. “Ze namen me serieus in wat ik vertelde en wat me dwarszat.” Dat gevoel van gehoord worden maakte een groot verschil.

“Toen ik begon te praten, voelde ik me niet meer alleen.”
Langzaam ontdekte Dilana dat ze problemen niet alleen hoeft te dragen. Een belangrijke les die ze meenam uit die periode, is dat het helpt om eerder te praten over dingen die je bezighouden.

Ook de steun van haar vriend gaf haar kracht. “Als ik bij hem was, voelde ik weer een beetje licht. Dan zag ik weer hoop.” Toen Dilana uiteindelijk meer durfde te delen over wat er speelde, merkte ze hoe belangrijk steun kan zijn. Haar familie luisterde naar haar verhaal en stond voor haar klaar. Dat gaf haar een gevoel van veiligheid en maakte dat ze zich minder alleen voelde.

Wat Dilana wil meegeven aan andere jongeren: “Als je er niet over durft te praten, schrijf het dan op. Maar houd het niet allemaal binnen. Er komt hulp, soms duurt het alleen even.” En misschien wel haar belangrijkste inzicht: “Alles heeft zijn tijd nodig. “Veel mensen denken dat jongeren zich aanstellen. Alsof we alles gewoon moeten kunnen omdat we jong zijn. Maar mentale klachten zijn echt, ook als je ze niet altijd aan de buitenkant ziet.”

Steve had al op jonge leeftijd het gevoel dat hen ‘er niet bij hoort’. Steve heeft veel behoefte aan structuur, vind het lastig om met veranderingen om te gaan en vindt maar met moeite aansluiting bij klasgenoten. In deze video deelt Steve diens ervaringen en vertelt wat openhartigheid voor hun betekent. Ook hun vader Franklin komt aan het woord.

Een kind komt bij je en vertelt dat het wordt gepest. Dag in, dag uit is het hetzelfde liedje: schoppen, slaan, knijpen, duwen, trekken, uitschelden en nog veel meer.
Wat doe je dan? 

De juffrouw van groep 3 deed het af als grapjes, “kinder kattenkwaad”. De eerste keren lachte ik zelf hard mee maar al snel merkte ik dat ik het echt niet leuk vond. Ik zei er iets van, kreeg een klap en een duw.

Ik kreeg het advies om me er niks van aan te trekken. Ik was 6 jaar…

De juffrouw van groep 4 nam het wel voor me op waardoor het dat jaar wat minder was. Ze luisterde naar me toen ik in tranen voor haar stond en vertelde dat ik weer eens was geslagen en uitgescholden. Samen vertelden we het tegen mijn ouders en er volgde een gesprek met de directeur. Hij stelde ons gerust door er beter op toe te zien. Helaas heb ik nooit iets van zijn acties gemerkt…

De leerkrachten van groep 5 en 7 deden er niks tegen en maakte zelfs opmerkingen naar mij toe. Als ik huilend voor hen stond vertelden ze me dat ik stil moest zijn en op mijn plek moest gaan zitten. Ik moest me niet zo aanstellen, terwijl ik 3 minuten geleden nog dood werd gewenst door een groep van acht Pesters. Ik kreeg straf als ik te veel lawaai maakte en onder de les hoorde ik allerlei opmerkingen. Als ik wat van zei kreeg ik klappen of werd stiekem geknepen door de pesters.

Elk jaar ging ik met dezelfde klas mee over. De pesters dus ook. En omdat ik niks terug durfde te doen was ik een makkelijk doelwit. Er waren een of twee pesters, de rest waren meelopers.

Ik had niet echt iemand die het voor me opnam. Voor mijn gevoel stond ik er helemaal alleen voor. Ik voelde me niet veilig, niet gehoord en niet begrepen.

Het pesten begon toen ik 6 was, stopte ongeveer op mijn 15e waarna nog 4 jaar in de persoonlijke sfeer. Nu begrijp ik dat elke docent zijn eigen aanpak heeft, en toen waren er nog nauwelijks anti-pest protocollen of een anti-pest coördinator.

Sindsdien heb ik me verdiept in de anti-pest week en mag op een aantal basisscholen mijn ervaringen delen. Kinderen vergelijken mijn verhaal vaak met dat van Carrie Slee – Spijt.

In mijn jeugdjaren was er gelukkig nog geen social media. Daar vertel ik ook over in mijn verhaal. Social media kan heel leuk zijn maar ik wijs de kinderen ook op de gevaren ervan. Een online opmerking is snel gemaakt zonder dat de emotie zichtbaar is.

In mijn tijd had ik gehoopt dat er serieuze gesprekken kwamen met de ouders van de pesters. Zodat het zou stoppen of op z’n minst minder erg werd.

Mijn tips voor docenten zijn:

• Neem het verhaal van een kind altijd serieus, doe het niet af als ‘het is maar een grapje’
• Elk kind heeft zijn/haar eigen grens, maar niet elk kind durft de grens aan te geven
• Ga gesprekken aan met ouders van beide partijen en ik weet: dat is vaak makkelijker gezegd dan gedaan. Maar dat kan net het verschil maken.

Luc heeft een boek geschreven over hoe plotseling ziek zijn, zijn leven beheerst, en wat zijn pestverleden voor rol hierbij heeft: “Het is niet alleen een hernia…”.

Lotte is 18 jaar. Jarenlang kampte ze met mentale problemen die langzaam steeds zwaarder werden. Toen haar ouders rond haar achtste gingen scheiden, veranderde er veel. Haar vader werkte veel en haar moeder was vaak weg. Samen met haar broer zat ze regelmatig alleen thuis. “Het voelde alsof ik er niet toe deed.”

Het gevoel er niet toe te doen
Lotte begon haar gevoelens op te kroppen. Van binnen was ze boos, maar ze liet niemand dichtbij komen. Op de middelbare school voelde ze zich steeds eenzamer. Ze werd gepest en werd bang om naar school te gaan. Uiteindelijk begon ze steeds vaker te spijbelen omdat ze zich daar niet veilig voelde.

Toen ze de moed verzamelde om tegen haar mentor te zeggen dat iemand gemeen tegen haar deed, kreeg ze te horen dat dat niet werd geloofd. “Dat bevestigde voor mij weer dat ik er niet toe deed.” Haar vertrouwen kreeg opnieuw een klap.

De jaren daarna ging het bergafwaarts. Lotte had meerdere psychologen, maar werd steeds doorgestuurd. Dat gaf haar het gevoel dat niemand haar echt kon helpen. Er volgde zelfs een periode in een crisisopvang. 

Leegte, boosheid en afstand
In die periode voelde Lotte zich vooral leeg. Blijdschap voelde ze nauwelijks meer. Ze stopte met haar hobby’s omdat het niet meer lukte en haar dat alleen maar frustreerde. Muziek was één van de weinige dingen die haar nog een beetje kracht gaf. Het gaf hoop dat het ooit beter kon worden.

Hulp wilde ze toen eigenlijk niet. Ze weigerde te praten of loog over hoe het ging. Bij een psycholoog sloeg ze dicht en werd ze boos. Online zocht ze herkenning via TikTok. Video’s van anderen die zich hetzelfde voelden gaven even het gevoel dat ze niet alleen was. Maar ze zag ook verhalen van mensen die het “erger” hadden, waardoor ze dacht dat ze zich aanstelde.

“Ik bleef in dat algoritme hangen, terwijl het me eigenlijk niet hielp.”

Thuis en op school waren er signalen genoeg. Ze zonderde zich af, zat vooral op haar kamer en was vaak boos. Ze stopte met de hobby’s waar ze eerst blij van werd. Haar ouders zagen wel dat het niet goed ging, maar Lotte voelde niet dat ze écht werd geholpen. Ze denkt dat het misschien had geholpen als er thuis meer over gevoelens werd gepraat. Tegelijkertijd weet ze niet of ze daar toen voor open had gestaan. “Als iemand vroeg hoe het ging, werd ik alleen maar geïrriteerd. Maar eigenlijk wilde ik het wél delen.”

Leren dat hulp mag
Wat haar uiteindelijk het meest hielp, was dat mensen zonder oordeel luisterden. Bij een jeugdkliniek voelde ze zich voor het eerst serieus genomen. Ze merkte dat ze niet ‘raar’ was, maar iemand die hulp nodig had en dat dat mocht. Medewerkers die zelf vergelijkbare dingen hadden meegemaakt, gaven haar hoop.

“Al zit je diep in de put, er is altijd een uitweg.”

Lotte leerde dat emoties tonen geen zwakte is. “Ik dacht dat ik sterk moest zijn door alles op te kroppen.” Nu weet ze dat het juist krachtig is om gevoelens te erkennen en te uiten, ook als dat moeilijk is.

Mensen zagen vaak een stil meisje dat weinig zei. Maar vanbinnen speelde er veel meer. “Stilte betekent niet dat er niks aan de hand is.” Praten lukte gewoon niet; het voelde te zwaar om uit te leggen wat er in haar omging. Zelfs nu vindt ze het soms lastig om nieuwe vriendschappen aan te gaan, uit angst om gekwetst te worden.

Er waren ook kleine momenten van hoop. Tijdens de intake bij de jeugdkliniek vertelde een casemanager over zijn eigen leven. Dat gaf haar vertrouwen dat ook zij kon groeien. En kleine dingen, zoals naar concerten gaan, gaven haar even het gevoel van vrijheid.

Nu kijkt ze anders naar zichzelf. Ze ziet hoeveel ze is gegroeid. “Ook al wil ik soms nog opgeven, ik ben sterker geworden dan ik ooit had gedacht.” Kleine stappen vooruit betekenen voor haar alles.

Wat ze andere jongeren wil meegeven: het is oké om hulp te vragen. Het is niet zwak, het vraagt juist moed. Zoek kleine dingen die je even goed laten voelen. En onthoud dat je gevoelens serieus zijn, ook als anderen dat niet altijd begrijpen.

“Je hoeft het niet perfect te doen. Het is al genoeg dat je het probeert.”

“Wat heb jij een lelijke kop.” “Gatver, dik wijf.” “Ik hoop dat je dood gaat.” Zomaar wat zinnen. Klakkeloos op het internet gegooid. Anoniem onder een foto op Instagram. Zonder profielfoto op YouTube. Met een valse naam op Facebook. Social media kan heel leuk zijn, maar het heeft ook een keerzijde. Er wordt namelijk ontzettend veel online gepest en dat doet ongelooflijk veel pijn.

Onlangs kwam op Videoland een documentaire over Famke Louise online. Famke Louise, gehaat of geliefd. Er lijkt maar weinig tussenin te zitten. De groep die er neutraal over is blijkt erg klein te zijn en dat maak je volgens mij niet zo vaak mee. Voor de documentaire wist ik wel al wie ze was. Sommige nummers en videoclips vind ik oprecht wel tof, maar als ik dan het aantal dislikes onder zo’n video zie schrik ik. Als ik zelf iets niet zo boeiend vind klik ik gewoon weg. Iets kan gewoon niet mijn smaak zijn. Massaal op de dislike button klikken, dat vind ik al een beetje pesten. 

Daar blijft het niet bij. Famke krijgt ontzettend veel haatreacties. Felle en pijnlijke woorden die niemand verdiend. Het is gewoon pesten. Uitschelden. Iemand raken op de gevoeligste plekken, zoals het overlijden van haar vader. Dat dóe je niet. Dat vind ik zó erg. Wie ze ook mag zijn. Niemand verdient dat toch? Zelf geeft ze aan dat de haters haar niks doen. “Ik lees die reacties gewoon niet. Het gaat me toch niet helpen.” Goed dat ze die reacties niet leest, want jeetje, wat staan er een heftige dingen op. Voor de documentaire leest ze wel een aantal reacties van haar Instagram pagina. Ze blijft er zelf vrij kalm onder, maar ik vind het ontzettend pijnlijk om te zien. Waarom zijn mensen toch zo?!

Deze blog gaat overigens niet over de documentaire, maar het kijken hiervan heeft me toch geïnspireerd om deze blog te schrijven. Online pesten is iets dat steeds vaker voorkomt. Op Girlscene las ik dat er jaarlijks 115 miljoen foto’s van het internet worden verwijderd als gevolg van online pesten. Dat is echt schrikbarend veel en het zegt zeker wat over de ernst van dit probleem. 

ONLINE PESTEN EN PSYCHISCHE PROBLEMEN

Een onaardige opmerking op het internet is al heel makkelijk gemaakt. Je hoeft maar even een rotdag te hebben of je kan je frustraties al botvieren op een ander door één tik op het touchscreen van je telefoon. Bekende en onbekende mensen zijn vandaag de dag ontzettend makkelijk bereikbaar. Met een (eventueel anoniem) online account plaats je in een handomdraai een reactie onder de foto van een ander. Ik kan me goed voorstellen dat er daarom minder goed wordt nagedacht over de gevolgen van zo’n opmerking, maar die gevolgen, zijn niet mis.

Het is eigenlijk niet anders dan ‘het klassieke’ pesten dat we kennen op het schoolplein of de werkvloer. Helaas wordt er ontzettend veel gepest en dat doet wat met degene die gepest wordt. Vooral op jonge, maar zeker ook op oude leeftijd kan pesten ontzettend schadelijk zijn. Je zou maar continu te horen krijgen dat je te dom of te lelijk bent. Voor je het weet ga je het echt geloven. Je kan je voorstellen dat je op deze manier een ontzettend laag zelfbeeld krijgt en dat ook psychische problemen zoals een eetstoornis of een depressie op de loer liggen. Er zijn zelfs mensen die een einde aan hun leven hebben gemaakt vanwege pesterijen. Dat is heel, heel erg en iets wat de mensen die pesten denk ik veel te weinig beseffen.

HET LIGT NIET AAN JOU

Pesten is nóóit terecht. Hoe moeilijk het ook is, het is belangrijk om het niet persoonlijk op te vatten. Dat je gepest wordt heeft eigenlijk helemaal niks met jou te maken, maar met degene die pest. Mensen die pesten doen dat eigenlijk altijd vanuit hun eigen onzekerheid of zelfs vanuit jaloezie.

Zelf ben ik nooit echt structureel gepest. Ik kreeg wel eens een stomme opmerking naar m’n hoofd, omdat ik was dromerig en alternatief was, maar ook omdat ik worstelde met psychische problemen. Best wel erg eigenlijk, waarom zou je dat doet? Ik snap het nog steeds niet en ik kan me er ook heel kwaad om maken.

“Kut gothic.” “Ga jezelf snijden, emo.” “Je bent echt een plank zonder tieten.” Die opmerkingen ken ik intussen wel. Dat deed soms wel pijn en het heeft me zeker ook onzeker gemaakt, maar ik was ook niet op mijn mondje gevallen en werd over het algemeen ook wel met rust gelaten. Ik had m’n eigen clubje vrienden die een beetje hetzelfde waren als ik en daar was ik heel blij mee. Ik heb me absoluut niet eenzaam of alleen gevoeld. Toen al vond ik de mensen die zelf pesten gewoon sukkels, maar dat betekent natuurlijk niet dat het me niet raakte. 

Ik voelde me niet alleen, maar ik weet wel dat sommige mensen wel het gevoel hebben er alleen voor te staan en dat het pesten ook veel grotere vormen aan kan nemen. Mensen kunnen je zo verkeerd laten voelen, maar het enige dat verkeerd is, is het pesten zelf, dat moet je echt weten. Het ligt niet aan jou. Als we de online pestcijfers (en dat is alleen maar online) er weer even bijpakken. 155 Miljoen foto’s!!! Je staat er niet alleen in. 

PRAAT EROVER

In het kopje hierboven noemde ik dat ik er niet alleen voor stond en dat is voor mij van grote waarde geweest. Het is dan ook zo dat het echt kan helpen om te praten over waar je mee zit. Ik kan me goed voorstellen dat je je ook schaamt omdat je gepest wordt. Het voelt ontzettend kwetsbaar om het daarover te hebben, maar echt, je staat er niet alleen voor. Praat erover. Met een goede vriend, je mentor, je leidinggevende of misschien wel een psycholoog. Het is echt niet gek om hulp te zoeken voor zoiets. Pesten is niet niks.

SOCIAL MEDIA DETOX

Het stomme aan pesten is dat er soms helemaal niks aan te doen valt. Nogmaals, dat ligt niet aan jou, maar aan de pester. Ik ken veel verhalen over scholen die proberen te helpen (want dat doen scholen echt graag), maar dat het dan toch elders doorgaat. Bijvoorbeeld op het internet. Soms kan je dan maar beter zelf weg gaan uit die situatie. Ik kan me voorstellen dat dat misschien voelt als opgeven, weglopen voor de situatie, falen (!), maar dat is niet zo. Daar is van de zomer een ontzettend mooie en waardevolle gastblog over geschreven, namelijk: Ik werd gepest en veranderde van school.

“Jezelf redden is in ieder geval heel wat anders dan weglopen voor je problemen.”

Afstand nemen van een ziekmakende situatie is soms het beste dat je kan doen. Het is juist heel erg sterk om te doen. Net zoals Famke, die ook besluit haar reacties niet meer te lezen. Laat die mensen maar, er zijn genoeg mensen die je wél leuk vinden. Famke blijft wel actief op social media, maar ik heb van een hoop bekende mensen meegekregen dat ze om deze reden ook afstand hebben genomen van social media. Ik kan me voorstellen dat een hoop onbekende mensen dat ook doen en dat vind ik eigenlijk heel verstandig. Waarom tijd en energie stoppen in mensen die het toch niet waard zijn? Jij staat daarboven. Een social media detox is waarschijnlijk helemaal niet zo’n gek idee.

Hetzelfde verhaal geldt eigenlijk ook voor een situatie waarin social media alleen maar triggert of de eetstoornis in stand houdt. Ik denk dat het goed is om kritisch te blijven naar wat je wel of niet op het internet zet en ziet en wat dat in stand houdt. Ook moet ik denken aan apps als ‘Sahara’ waar je elkaar anoniem vragen kan stellen. Die anonimiteit haalt echt het slechtste in mensen naar boven en het lijkt mij dan ook alles behalve helpend. Natuurlijk zal je een leuke en lieve reacties krijgen, maar waarom dat risico lopen als je je al zo kwetsbaar voelt. Doe het jezelf niet aan. 

Zelf ben ik iemand die veel tijd op social media doorbrengt. Af en toe misschien wel iets meer tijd dan ik zou willen. Het is dan ook niet voor niks dat ik ooit een challenge heb gedaan om een weekend zonder mobiele telefoon en computer door het leven te gaan. Ik doe wel vaker pogingen om mijn social media gebruik te minderen en dat voelt dan ook heel goed. Toch blijf ik het moeilijk vinden om het dan ook echt vol te houden. Herkenbaar? Misschien heb je dan wat aan deze blog.